مجموعه کتاب ها و مجلات مدیریتی

رهبر پروژه
نویسنده : رضا .د - ساعت ٧:۱٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱/۱۸
 

برگرفته شده از وبلاگ :

http://lessons-learned.persianblog.ir

اولین و مهمترین نقشی که در ابتدای پروژه و یا حتی قبل از شروع آن تعیین و تخصیص داده می‌شود، مدیریت پروژه است. مدیر پروژه به عنوان سکاندار هدایت پروژه بیشترین تاثیر را در موفقیت یا شکست پروژه دارد. از این رو موسسات مختلف مدیریت پروژه، توجه خاص و ویژه‌ای به این نقش مهم در حوزه مدیریت پروژه‌ها دارند.

 

 

رهبر


 

موسسه مدیریت پروژه آمریکا (PMI) در استاندارد PMBOK پاره‌ای از مشخصات و ویژگی‌هایی که مدیر پروژه باید داشته باشد را ذکر می‌کند. در استاندارد مدیریت طرح نیز، شایستگی‌های مختلف مورد نیاز برای مدیریت طرح بصورت کلی بیان گردیده است. از این گذشته استاندارد مجزایی نیز به منظور توسعه قابلیت‌های مدیر پروژه (PMCDF) توسط انجمن مدیریت پروژه PMI توسعه داده شده است.

از سوی دیگر انجمن بین‌المللی مدیریت پروژه نیز نقش بسیار پر رنگی را برای مدیر پروژه در نظر گرفته است. استاندارد توسعه داده شده توسط IPMA را می‌توان یک استاندارد بسیار مناسب برای توسعه شایستگی‌های مدیر پروژه دانست. از سوی دیگر یکی از عناصر اصلی مدل تعالی پروژه (PEM) که مبنای اعطای جایزه بین‌المللی مدیریت پروژه می‌باشد، نحوه رهبری پروژه است.

واژه رهبر در مقایسه با واژه مدیر پروژه از شمول و فراگیری بیشتری برخوردار است. منابع و محققان مختلف تعاریف متفاوتی از رهبر ارائه داده‌اند که وجه غالب همه این تعاریف ایجاد انگیزه در کارکنان می‌باشد. بر اساس تعریف ICB، رهبری عبارتست از ارائه مسیر حرکت و تهییج دیگران در نقش‌های مربوطه به منظور برآورده کردن اهداف پروژه. در واقع داشتن ویژگی‌های رهبری توسط مدیر پروژه نقشی حیاتی در موفقیت وی ایفاد می‌کند.

دلیل اهمیت نقش رهبری در مدیریت پروژه آن است که پروژه در مسیر اجرای خود با چالش‌ها و فراز و فرود‌های مختلفی مواجه می‌شود که این فراز و فرودها، تاثیرات ناخواسته‌ای را بر روی تیم پروژه خواهد داشت. مدیر پروژه می‌تواند با استفاده از ویژگی‌های یک رهبر نمونه، اینگونه تاثیرات را در مسیر مناسب که همراستا با اهداف پروژه باشد، هدایت نماید.

همچنین این ویژگی‌ها به مدیر پروژه کمک می‌کند تا بتواند نظر مدیران ارشد سازمان و یا حامیان پروژه را به خوبی جلب نموده و با تاثیرگذاری بر این افراد، بیشترین حمایت برای پروژه را از ایشان کسب نماید. با فراهم کردن این پشتیبانی خارجی از پروژه و ایجاد انگیزه و تهییج اعضای تیم پروژه، مدیر پروژه می‌تواند با در اختیار داشتن سایر توانمندی‌های فنی و رفتاری از عهده مشکلات و سختی‌های پیش روی پروژه بر آمده و با عدم قطعیت‌های موجود در مسیر پروژه، با آمادگی کامل مواجه شود.

رهبر در سازمان پروژه بر خلاف رهبر در سازمان‌های دائمی دارای نقش‌ها و مسئولیت‌های متفاوت و حتی متضادی است (این ویژگی برای اعضای تیم پروژه نیز صادق است). به عنوان مثال، یک رهبر در برابر مدیران ارشد سازمان به عنوان مدیر پروژه و پاسخگو در برابر ایشان و در برابر پیمانکار به عنوان مدیر پروژه و نماینده کارفرما ایفای نقش می‌کند. از سوی دیگر نقش و مسئولیت‌های رهبر پروژه در طول اجرای پروژه و با توجه به چرخه عمر پروژه متغیر است. در ابتدای چرخه عمر پروژه، وظایف رهبر بیشتر معطوف به برنامه‌ریزی، جذب تیم، ایجاد دورنمای ذهنی برای اعضای تیم پروژه، آموزش و غیره معطوف می‌شود در حالیکه نقش وی در مراحل پایانی پروژه بیشتر معطوف به فعالیت‌هایی نظیر چانه‌زنی برای جلب نظر حامیان پروژه، حفظ روحیه تیم پروژه و تلاش برای یکپارچه نگاه داشتن اعضای تیم می‌شود.

لذا لازم است که مدیر پروژه با توجه به موقعیتی که در آن قرار دارد (در مواجهه با شخصیت‌های حقیقی و حقوقی مختلف و  نیز در مراحل مختلف پروژه) سبک رهبری خود را تغییر دهد. از این رو لازم است که رهبر اولا شناخت کافی در خصوص سبک‌های رهبری متفاوت داشته باشد و ثانیا توانایی بکارگیری این سبک‌های رهبری را در شرایط مختلف داشته باشد.

تاکنون علمای حوزه مدیریت رفتار سازمانی، دسته‌بندی‌های مختلفی در خصوص سبک‌های رهبری ارائه داده‌اند. به عنوان مثال بلیک و موتون 81 سبک رهبری مختلف را شناسایی کرده اند که از مهمترین آنها می‌توان به سبک بی‌تفاوتی، سبک استبدادی، سبک میانی، سبک باشگاهی و سبک تیمی را نام برد. لوین نیز برای رهبران سبک‌های مختلفی را نام می‌برد که از آنجمله می‌توان به رهبری اقتدارگرایانه، رهبری مشارکتی (دموکراتیک) و رهبری آزادمنشانه را نام برد.

نکته‌ای که در مدیریت پروژه باید به آن توجه داشت آن است که رهبر در سازمان پروژه بر خلاف سازمان دائمی، این امکان را در اختیار ندارد که با سعی و خطا، سبک مناسب برای رهبری را انتخاب کند، در پروژه هرگونه اشتباهی در نحوه بکارگیری سبک‌های مختلف رهبری در یک موقعیت خاص، باعث از دست رفتن منابع و زمان شده و امکان جبران را از مدیر پروژه تا حدودی سلب می‌نماید.

 

این مقاله را همچنین می‌توانید در شماره سوم خبرنامه مدیریت پروژه مطالعه نمایید.